Wisła, jak mało która rzeka w Polsce, jest okolona historią, legendami, podaniami i zwyczajami. Jest stale obecna w twórczości malarskiej, literackiej, muzycznej. To nad Wisłą zlokalizowano dwie stolice Polski, to nad nią leżą miasta i miasteczka ważne dla historii i kultury polskiej. Wędrówka wzdłuż królowej polskich rzek to lekcja dziejów Polski.

CSPI7664

Otwierając wystawę dyrektor Narodowego Muzeum Morskiego, dr Jerzy Litwin przywitał przybyłych w słusznej liczbie gości. Przedstawiał m.in.: Wojciecha Kolańczyka, ambasadora tytularnego Rzeczpospolitej Polskiej w Królestwie Norwegii; wicestarostę powiatu tczewskiego – Witolda Sosnowskiego; kpt ż. w. Wiesława Piotrzkowskiego – dyrektora Urzędu Morskiego w Gdyni i wicedyrektora UM – Annę Stelmaszczyk-Świerczyńską; Mariusza Cybulskiego – zastępcę komendanta policji w Tczewie; Alicję Gajewską – Dyrektora Fabryki Sztuk w Tczewie; Marka Świcę – dyrektora Muzeum Fotografii w Krakowie; Tomasza Miegonia – dyrektora Muzeum Marynarki Wojennej w Gdyni; przedstawicieli Rady NMM, prezesa Towarzystwa Przyjaciół „Daru Pomorza” – kpt ż.w. Stefana Krellę i wiceprezes Towarzystwa Przyjaciół NMM – Teresę Boguszewską

Nowa wystawa stała w Muzeum Wisły, otwarta dla zwiedzających od 25 lutego 2017, pokazuje problematykę wiślaną kontekście przeszłości, teraźniejszości i przyszłości oraz całe bogactwo i różnorodność zjawisk mieszczących się w słowie „Wisła”.

Nazwa naszego muzeum: Muzeum Wisły w Tczewie oraz tytuł naszej wystawy stałej: „Wisła w dziejach Polski” zobowiązują i są dla nas stałym wyzwaniem. – mówi dyrektor Narodowego Muzeum Morskiego, dr inż. Jerzy LitwinWisła pełni bowiem w naszym kraju rolę szczególną, symboliczną. Często jest on nazywany „krajem nad Wisłą”, a rzeka stanowi tu ważny wyróżnik wspólnego terytorium niezwykle istotnego dla trwania narodu. Bardzo się też cieszymy, że otwarcie drugiej części wystawy przypadło na Rok Rzeki Wisły.

CSPI7696

Patronat honorowy nad uroczystością objął Jarosław Sellin, Sekretarz Stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego – w jego imieniu kilka słów powiedział Dawid Krupej

CSPI7702

Nie mogło zabraknąć wypowiedzi Adama Urbana – zastępcy prezydenta Miasta Tczewa, miasta od wieków gospodarczo związanego z Wisłą

CSPI7707

Bardzo sympatycznym akcentem otwarcia wystawy był występ znanego tczewskiego chóru męskiego „ECHO”, sięgającego datą swojego powstania roku 1923. Występ zapowiedział dyrygent chóru Leszek Gołąb. Na jednym z prezentowanych poniżej zdjęć – Hanna Falińska, akompaniator chóru – jedyna kobieta występująca w tym męskim towarzystwie

Wisła – archeologicznie i nowocześnie

Pod względem ekspozycyjnym wystawa jest zróżnicowana: znajdują się na niej zarówno tradycyjne, jak i nowoczesne środki prezentacji narracji. Najważniejszym jej elementem są liczne oryginalne zabytki: archeologiczne przedmioty codziennego użytku, łodzie używane na Wiśle i jej dopływach, cenne obrazy, modele i makiety, elementy statków wiślanych, narzędzia rybackie, szkutnicze, piaskarskie i regulacyjne, modele jednostek wiślanych, odznaczenia sportowe i turystyczne. Oprócz zabytków na zwiedzających czekają liczne ilustracje i filmy, pokazywane zarówno w postaci wydruków, jak i w formie prezentacji w ramkach LCD. Dzięki interaktywnym stanowiskom typu „zajrzyj i sprawdź” goście muzeum poznają cechy charakterystyczne 3 odcinków Wisły oraz flisackie pożywienie. W infokioskach rozwijane są tematy zasygnalizowane na wystawie lub uzupełniające jej narrację, np. gwara flisacka, spław soli Wisłą, powodzie wiślane, stocznie rzeczne.

CSPI7753

Dyrektor Litwin złożył też wyrazy podziękowania za przygotowanie i urzeczywistnienie wystawy swoim pracownikom, których dokładnie z imienia i nazwiska wymienił. Specjalnie, przy pomocy wiązanki kwiatów, podziękował swojej współredaktorce scenariusza i komisarzowi wystawy Jadwidze Klim. Podkreślił, że otwarcie progów nowej ekspozycji wiąże się z właśnie rozpoczętymi obchodami, uchwalonego przez Sejm RP roku 2017 – Rokiem Wisły. Jak powiedział: „Wybrano rok 2017 w 550 rocznicę ponownego – po zwycięskiej wojnie z zakonem krzyżackim – otwarcia rzeki Wisły dla wolnej żeglugi.” Dyrektor też w kilku słowach zarekomendował zawartość właśnie otwieranej wystawy: „Nowa jej część rozpoczyna się narracją od 1772 roku, a więc od czasów tragicznych wydarzeń, które doprowadziły do zajęcia obszaru Rzeczpospolitej Obojga Narodów przez sąsiadujące państwa. Opowieść o Wiśle zawarta jest na kolejnych stanowiskach, na których prezentujemy chyba wszystkie aspekty gospodarczego, politycznego i rekreacyjnego znaczenia naszej królowej polskich rzek.”

Dwie części wystawy

Wystawa w Muzeum Wisły została podzielona na dwie części – cezurą jest I rozbiór Polski w 1772 r. stanowiący umowną granicę między staropolskim, tradycyjnym światem a erą pary, prądu elektrycznego i gwałtownego postępu technicznego. – Głównym założeniem, jakie nam przyświecało było pokazanie historii zagospodarowania rzeki na tle dziejów naszego kraju. – tłumaczy Jadwiga Klim z Narodowego Muzeum Morskiego, która kierowała przygotowaniami wystawy w Muzeum Wisły – Chcieliśmy przekazać naszym gościom, że Wisła nie jest abstrakcyjnym bytem, albo zwykłą arterią transportową, ale ważnym elementem polskiej historii i teraźniejszości ściśle związanym z naszym krajem. Jest swoistym barometrem „spraw polskich”. – Jadwiga Klim podkreśla, jak ważny jest na wystawie kontekst lokalny, stąd w drugiej części wystaw, zaznaczona została wyraźnie rola Tczewa – miasta, niezwykle ważnego we wspólnej historii Wisły i Polski.

Kryzys i I wojna światowa

II część wystawy stałej w Muzeum Wisły rozpoczyna prezentacja kryzysu państwa polskiego w końcu XVIII w. oraz rozbiorów. Historia budowy kanałów na ziemiach polskich oraz charakterystyka statków wiślanych w XVIII-XIX w. omówiona jest na tle europejskich doświadczeń. Ważną część ekspozycji zajmuje przedstawienie żeglugi parowej oraz problematyka mostów, ze szczególnym naciskiem na słynne XIX-wieczne mosty tczewskie. Na wystawie nie mogło zabraknąć też prezentacji zajęć tradycyjnie związanych w rzeką: piaskarstwa i rybołówstwa. Historię wieku XX rozpoczynamy od I wojny światowej; omawiamy żeglugę na Wiśle podczas działań wojennych, zatopienie dużej części taboru cywilnego, działania flotylli wiślanych – niemieckiej i austriackiej oraz początki tworzenia się polskiej flotylli wiślanej.

Tczew i Wisła

Po zaślubinach Polski z morzem i objęciu faktycznej władzy nad Pomorzem przez państwo polskie w 1920 r. rozpoczęto budowę podstaw gospodarki morskiej, w której sprawy rzek odgrywały ważną rolę. Dlatego na wystawie przedstawiamy historię portu tczewskiego oraz historię pierwszej Szkoły Morskiej w Polsce, która przez 10 lat zlokalizowana była w Tczewie. W dalszej części wystawy prezentujemy szeroko rozumianą żeglugę śródlądową w II Rzeczpospolitej: rozwój żeglugi pasażerskiej, budowę portów, żeglugę towarową, sporty i turystykę wodną oraz flotylle rzeczne Marynarki Wojennej. Te ostatnie wychodzą na plan pierwszy, gdy przechodzimy do września 1939 r. Pokazujemy działania, szlak bojowy i dramatyczne losy żołnierzy oraz okrętów Flotylli Rzecznej i jej Oddziału Wydzielonego „Wisła”.

CSPI7789

Zmiany powojenne i czasy współczesne

Rok 1945 zmienił wiele w polskiej żegludze śródlądowej. Wisła przestała być jedyną dużą arterią wodną płynącą przez polskie ziemie. Drugą stała się Odra, która od samego początku miała większe szanse na rozwój, i która wkrótce zaczęła dominować w żegludze towarowej. – Na wystawie prezentujemy niełatwą historię żeglugi śródlądowej w Polsce po 1945 r.: początkowy kryzys wynikający z niezrozumienia znaczenia żeglugi, a następnie szybki rozwój: rozbudowa portów i stoczni, w tym Tczewskiej Stoczni Rzecznej, tworzenie projektów nowych konstrukcji, budowę nowych statków, rozwój żeglugi oraz szkolnictwa śródlądowego – podkreśla Jadwiga Klim – Nie mogliśmy oczywiście pominąć słynnego Programu Wisła zakładającego kompleksową przebudowę tej drogi wodnej.

CSPI7818

Jadwiga Klim dodaje, że dbając o kompleksową prezentację tematyki wiślanej, na wystawie pokazany został też okres po 1989 r. – Przedstawiliśmy zarówno procesy negatywne, jak kryzys i powolny upadek gospodarki rzecznej oraz pozytywne, czyli współczesne formy eksploatacji Wisły, „powrót” miast nad Wisłę, rozwój turystyki wiślanej, np. budowa mariny, oraz szereg inicjatyw społecznych skierowanych na sprawy wiślane, w tym renesans tradycyjnego szkutnictwa i nadwiślańskich tradycji, a także rządowy projekt ożywienia żeglugi śródlądowej. Wystawę kończymy pytaniem o przyszłość Wisły, które aktualne jest od wielu lat – dodaje Jadwiga Klim.

Zapraszamy do zwiedzania wystawy stałej w Muzeum Wisły w Tczewie od 25 lutego 2017.

Tekst: materiały prasowe NMM

Zdjęcia i komentarz: Cezary Spigarski